Câu hỏi làm tôi nhớ đến quyển sách “Những điều tôi ước tôi biết khi tôi 20” của Tina Seelig (Giám đốc chương trình phát triển công nghệ đại học Stanford). Cô ấy cũng cho các học sinh của mình bài toán như vậy…“Các em sẽ làm gì để kiếm tiền nếu chỉ có trong tay $5 và 2 giờ đồng hồ?” – Đây là bài tập mà được giao cho 14 nhóm học sinh của Tina tại Stanford, như là một phần trong chương trình học.
“Mỗi nhóm được giao cho một phong bì với $5 bên trong và một dòng chữ “Lúa giống” ở bên ngoài. Ngoài ra, các em cũng được cho một khoảng thời gian khá thoải mái từ chiều thứ 4 đến tối Chủ nhật để chuẩn bị cho bài tập. Tuy nhiên, một khi phong bì được mở, các sinh viên chỉ được có 2 giờ đồng hồ để kiếm được nhiều tiền nhất có thể. Sau đó, vào tối Chủ nhật, mỗi team phải gửi cho tôi một slide miêu tả những việc họ đã làm, và vào chiều thứ Hai mỗi team có 3 phút để trình bày dự án của họ cho cả lớp. Các sinh viên được khuyến khích sáng tạo hết mức có thể, thử thách các giả định, tìm kiếm các cơ hội và tận dụng nguồn tài nguyên mà họ có.
Bạn sẽ làm gì khi bạn nhận được thử thách này? Khi tôi đặt câu hỏi này cho các nhóm, thường thì những câu trả lời đầu tiên sẽ là, đi đến Las Vegas hoặc mua vé số, sau đó là một trận cười diễn ra. Đề xuất thường gặp thứ hai là rửa xe ô tô hoặc bán nước chanh, với $5 để mua nguyên vật liệu. Đây là một lựa chọn vừa phải cho những ai muốn kiếm được chút ít tiền trong 2 giờ đồng hồ.
Nhưng cuối cùng, các sinh viên của tôi cũng tìm được những giải pháp vượt xa những câu trả lời thông thường trên. Họ nghiêm túc thử thách các giả định truyền thống mà câu hỏi đặt ra với nhiều khả năng nhất và cuối cùng tạo ra nhiều giá trị nhất có thể. Vậy họ đã làm thế nào? Đây là gợi ý: những team kiếm được nhiều tiền nhất hoàn toàn không sử dụng $5. Các em nhận ra rằng tập trung vào số tiền thật ra chỉ làm cho vấn đề càng trở nên chật hẹp. Họ hiểu rằng $5 thật ra không là gì cả và họ quyết định định hướng vấn đề một cách rộng mở hơn: Chúng ta có thể làm gì để kiếm ra tiền khi mà trong tay hoàn toàn không có gì cả?
Các sinh viên bắt đầu tập trung quan sát, tận dụng tài năng và sự sáng tạo hết mức để phân tích vấn đề này – một vấn đề mà ai trong chúng ta cũng đã gặp, đã biết nhưng hiếm khi nghĩ cách giải quyết. Và nhờ đào quật vấn đề rồi tìm cách giải quyết, team chiến thắng mang về hơn $600, lợi nhuận từ $5 đầu tư là 4000%! Nếu tính rằng rất nhiều team hoàn toàn không sử dụng $5, thì lợi nhuận hiển nhiên là vô tận!
Vậy họ đã làm gì? Tất cả các team đều sáng tạo một cách đáng ngạc nhiên. Một nhóm xác định được vấn đề thường gặp ở các nhà hàng dưới phố đó là khách hàng phải xếp hàng dài ở các nhà hàng nổi tiếng vào tối thứ 7. Các sinh viên trong nhóm quyết định giúp đỡ những người không muốn đứng xếp hàng bằng cách chia nhau đứng xếp hàng và đặt chỗ ở một vài nhà hàng. Đến khi đến lượt chỗ đặt của họ, các sinh viên bán những chỗ đặt trước đó với giá $20 cho những khách hàng không muốn đặt chỗ. Vào buổi tối hôm thực hiện kế hoạch, các em quan sát được một vài điều thú vị. Đầu tiên, các em nhận ra rằng các sinh viên nữ dễ bán được chỗ hơn là các sinh viên nam. Vì vậy họ thay đổi chiến lược bằng cách để các sinh viên nam đi đặt chỗ trong khi các sinh viên nữ đi bán các chỗ đặt trước đó.
Một team khác còn tìm được cách đơn giản hơn nữa. Các em đặt một cái biển trong trường, và bắt đầu đề nghị đo độ cứng của lốp xe đạp miễn phí. Nếu lốp xe cần phải bơm, họ sẽ bơm với giá $1. Lúc đầu, các em nghĩ mình đang lợi dụng sinh viên trong trường khi mà ai cũng có thể dễ dàng ra nhà ga gần nhất và bơm xe miễn phí. Nhưng sau một vài khách hàng đầu tiên, các sinh viên trong nhóm nhận ra rằng các em đang cung cấp một dịch vụ tiện lợi và có giá trị. Trong thực tế, sau khoảng một giờ đồng hồ, nhóm này thôi không đưa ra giá cố định là $1 nữa mà thay vào đó để cho khách hàng của mình tự nguyện đóng góp. Lợi nhuận thu được cũng tăng lên đột biến. Nhóm kiếm được nhiều hơn nữa khi mà khách hàng đánh giá cao sự phục vị miễn phí hơn là phải bắt buộc trả tiền. Từ hai ví dụ trên, có thể thấy được những điều chỉnh trong quá trình thức hiện dựa trên phản ứng của khách hàng đã có tác dụng đáng kể trong việc tối đa hóa lợi nhuận.
Mỗi dự án trên đều mang lại hàng trăm đô la, tuy nhiên team kiếm được nhiều tiền nhất lại nhìn nhận nguồn tài nguyên của họ một cách hoàn toàn khác biệt, và kiếm được $650. Những sinh viên trong nhóm này xác định rằng tài nguyên giá trị nhất mà họ có không phải là $5, cũng không phải 2 giờ đồng hồ mà chính là 3 phút thuyết trình trong lớp vào thứ Hai. Các em quyết định bán 3 phút này cho một công ty muốn tuyển sinh viên vào làm việc! Nhóm dành 3 phút thuyết trình ý tưởng này cho công ty để họ có thể giới thiệu về công ty trong lớp trong khi bài thuyết trình của nhóm được làm sớm hơn vào tuần trước. Quả thật họ đã nhận ra được nguồn tài nguyên quý giá mà không ai để ý tới.”
Tina đã dạy cho sinh viên một bài học tuyệt vời, đó là bài học về nhìn nhận vấn đề vượt khỏi giới hạn – Think out of the box. Luật sư có thể kiếm ra tiền với vài giờ làm việc và đúng là chúng ta cần thời gian và nỗ lực để kiếm tiền. Nhưng những giả định, giới hạn mà mỗi chúng ta tự đặt ra cho chính mình, những thứ chúng ta không nhìn ra được và những gì chúng ta cho là hiển nhiên đã giới hạn khả năng của con người. Điều mấu chốt là nhìn ra vấn đề là một chuyện, còn nỗ lực giải bài toán bằng tất cả khả năng mới là chìa khóa cho cuộc sống.
Bạn đã được bảo phải đánh giá vấn đề trên mọi khía cạnh, thử thách mọi giả thuyết và tìm ra những lợi thế tìm ẩn để có thể thành công. Nhưng bạn có làm vậy không? Và khi nào bạn bắt đầu hành động mới là yếu tố tiên quyết!
—————————————————
Rubik24 Team (dịch)
Keep Moving Forward!